Dr hab. Krzysztof Sobczyk

| e-mail: krzysztof.sobczyk@uj.edu.pl

Ukończył studia archeologiczne w IA UJ w 1973 roku. W latach 1973-1974 zatrudniony w Pracowni Archeologicznej Zamku Królwskiego na Wawelu, w latach 1974-1975 pracownik Działu Archeologii Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu zas w latach 1975-1981 pracownik Działu Paleolitu i Mezolitu Muzeum Archeologicznego w Krakowie. Od 1981 roku zatrudniony w Zakładzie Epoki Kamienia IA UJ. W 1983 roku uzyskał tytuł doktora zaś w 1996 roku doktora habilitowanego.

Zainteresowania naukowe

  • starsza epoka kamienia
  • technologia i typologia wyrobów kamiennych
  • problematyka pracowni krzemieniarskich
  • sztuka paleolityczna
  • Grawetien

Najważniejsze publikacje

  • (z J.K. Kozłowski) The Upper Palaeolithic site Kraków-Spadzista Street C2. Excavation 1980, Prace Archeologiczne 42, Kraków 1987; pp. 99
  • The Late Palaeolithic flint workshops at Brzoskwinia-Krzemionki near Kraków, Zeszty Naukowe UJ, Prace Archeologiczne t.55, Kraków 1993; pp.85
  • Osadnictwo wschodniograweckie w dolinie Wisły pod Krakowem, Prace Habilitacyjne UJ, nr 303, Kraków 1995; pp.150
  • (z J.K. Kozłowski, V. Sytlivy) Les Chasseurs de Mammouth de la Vallee de la Vistule, Monographie de Prehistoire Generale 4, MRAH, Bruxelles 1999; pp.100

Badania wykopaliskowe w ostatnich latach

KHARUKHYN GOL (Mongolia północna, Bulgan ajmak)
Stanowisko otwarte z przełomu środkowego i górnego paleolitu środkowoazjatyckiego ok. 50-20 tys. lat temu. Badane w ramach ekspedycji mongolsko-belgijskiej, pod kierunkiem prof. Tsevendorja, dyrektora Instytutu Archeologii Mongolskiej Akademii Nauk, z udziałem polskich uczestników. Do badań doszło dzięki fundacji Richarda Liu, założyciela European Institute of Chinese Studies w Brukseli. Odkryte podczas badań materiały kamienne reprezentują zarówno stare środkowopaleolityczne elementu m.in. narzędziana otoczakach, rdzenie, ostrza i zgrzebła mustierskie, jak i elementy górnopaleolitycznem.in. wiórowce w tym przypominające typy oryniackie, drapacze, rylce, łuszcznie oraz niezwykle ciekawe egzemplarze noży Kostienki. Narzędzia które zdecydowanie przeważały w inwentarzu kamiennym (73%), wykonane były ze skał zmetamorfizowanych i wulkanicznych, głównie z kwarcytu, mikrokwarcytu, bazaltu, ftanitu, pojedyncze z krzemieni i radiolarytów. Analogii do tego stanowiska należy szukać wśród inwentarzy ze stanowisk z terenu północnej Mongolii jak Mol'tyn Am w Dolinie rzeki Orhon, badanego przez A.P.Okładnikowa (1981) czy Dörölj nad Selengą, badanego przez J.Jauberta (2000).

KRAKÓW UL. KSIĘCIA JÓZEFA
Stanowisko otwarte badane od 1998 roku, we współpracy z Musées Royaux d'Arte et d'Histoire de Bruxelles (dr V.Sitlivy) oraz Fonds National de la Recherche Scientifique przy Uniwersytecie w Liege Unite de recherches Evolution des Vertébrés et Evolution humaine (dr J-M. Cordy i C. Escutenaire). Występują tu trzy poziomy kulturowe pochodzące z początku górnego paleolitu. Najniższy poziom z technologią odłupkową archaicznego typu, nie lewaluaską, zalega in situ wokół ognisk, występują narzędzia typu środkowo i górnopaleolitycznego jak odłupki dużych rozmiarów z retuszem zębato-wnękowym, zgrzebła oraz nieliczne wióry retuszowane. Większość materiału można poskładać, otrzymując pełne składanki, pozwalające prześledzić technikę obróbki krzemienia na miejscu, o bardzo ciekawym nie spotykanym dotychczas na naszym terenie kuboidalnym charakterze rdzenia. Środkowy poziom charakteryzuje rozwinięta technika wiórowa, ze wstępną fazą przygotowania rdzenia, którą możemy prześledzić również na podstawie składanek. Posiada ona charakter wybitnie górnopaleolityczny, niestety jak dotychczas, wśród skąpej ilości narzędzi brak charakterystycznych typów. Poziom najniższy z pewnością zalegający nie in situ, reprezentowany jest przez peryferyczne osadnictwo o charakterze górno- i środkowopaleolitycznym z pojedynczymi artefaktami, m.in. z rdzeniem wiórowym i kilkoma odłupkami.
Ogólnie więc osadnictwo na tym obszarze wiązać możemy z okresem interpleniglacjalnym lub wg nomenklatury zachodnioeuropejskiej środkowopleniglacjalnym tj. na okres powyżej 40 tys. BP. Analogii szczególnie dla poziomu dolnego, szukać możemy na stanowiskach północnej Francji, Belgii czy Niemiec.

KRAKÓW UL. SPADZISTA B1
Stanowisko otwarte typu "butchering site" (miejsce rzezi i ćwiartowania upolowanej zwierzyny), odkryte zostało w 1967 roku. Od 1968 roku z kilkuletnimi przerwami prowadzone są badania, obecnie we współpracy FNRS przy Uniwersytecie w Liege, Unite de recherches Evolution des Vertébrés et Evolution humaine (dr J-M. Cordy i C. Escutenaire).
Na przebadanym dotychczas obszarze ok. 160 m2 odsłonięto duże nagromadzenie kości mamutów wraz z materiałem archeologicznym w postaci artefaktów krzemiennych. Jest datowane metodą C14 na okres pomiędzy 23 040+-170 lat BP a 20 600+-1050 lat BP. i wiąże się kulturowo z szeroko pojętym technokompleksem graweckim, ze stadium horyzontu z jednozadziorcami z tzw. Kostenkienem.
Odkryty "skład kości" wg dotychczasowych hipotez powstać miałby na skutek stosowania przez paleolitycznych łowców mamuta, specyficznych strategii łowieckich głównie związanych z tzw. over kill (masowego wybijania całych stad dużej zwierzyny), czy też stopniowego polowania na pojedyncze młode okazy odłączone od stada. Mógłby również powstać naturalnie jako wynik nagłego wymierania całych stad mamutów pod wpływem stresu spowodowanego niesprzyjającymi warunkami środowiska (rodzaj cmentarzyska). Zjawisko to powtarzałoby się kilkakrotnie w przeciągu dość krótkiego czasu (kilkuset lat).
Osadnictwo ludzkie związane było więc z sezonowym (krótkotrwałym) pobytem w celu pozyskania mięsa z upolowanej czy padłej zwierzyny.
Dotychczasowe badania paleontologiczne wskazują na liczbę ok. 80 sztuk mamutów (uzyskaną na podstawie frekwencji zębów, żuchw i fragmentów ciosów). Pozostałe kości reprezentujące cały szkielet mamuta, zalegających jednak nie w porządku anatomicznym, występuje w różnym stopniu zachowania i nasilenia. Ich nieraz duże rozproszenie i braki spowodowane były zarówno samym ćwiartowaniem zwierząt dla celów kulinarnych i wynoszeniem poza obręb "składu kości", wtórnym wykorzystaniem samych kości np. na opał czy do produkcji narzędzi lub wynikiem rozwleczenia przez drapieżniki.
Hipoteza o występowaniu w tym miejscu kilku budowli, służących za mieszkania łowcom, a skonstruowanych z kości upolowanych mamutów, (analogie do takich "chat" spotykane są z tego samego okresu na terenie dzisiejszej Ukrainy i Niżu Rosyjskiego), na obecnym etapie badań została odrzucona. Być może układ niektórych kości długich i płaskich na stanowisku w Krakowie przy ul. Spadzistej B sugerować może istnienie małych pomieszczeń związanych raczej z magazynowaniem mięsa.