Dr hab. Marek Nowak, prof. UJ

| e-mail: marekiauj.nowak@uj.edu.pl

Studiował w latach 1982-1988 w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Tytuł doktora uzyskał w roku 1992 na podstawie pracy, pt. "Osadnictwo kultury pucharów lejkowatych we wschodniej części Niecki Nidziańskiej". Od 1993 zatrudniony w Instytucie Archeologii UJ na stanowisku asystenta, od 1994 roku na stanowisku adiunkta. W 2009 uzyskał stopień doktora habilitowanego, na podstawie rozprawy, pt. „Drugi etap neolityzacji ziem polskich".
 

Zainteresowania naukowe, programy badawcze, badania wykopaliskowe

Zainteresowania naukowe dotyczą szeroko rozumianej problematyki neolitu i eneolitu. W ostatnich latach działalność badawcza związana jest szczególnie z następującymi programami:

  • Początki neolitu w północno-wschodniej części Kotliny Karpackiej. Jest to polsko-słowacki, multidyscyplinarny program badawczy, realizowany od 2000 roku, wspólnie z Uniwersytetem w Preszowie i Instytutem Archeologii Słowackiej Akademii Nauk. Jest on kontynuacją badań, prowadzonych już od 1994 roku. Ma on na celu m.in. ustalenie dokładnej chronologii pierwszych grup rolników na wschodniej Słowacji, zrekonstruowanie ich genezy, ekonomii, kontaktów transkarpackich, a także odtworzenie organizacji przestrzennej ich osadnictwa. Cele te są realizowane poprzez podjęcie badań wykopaliskowych na kilku stanowiskach osadowych oraz akcję badań powierzchniowych w wybranych, istotnych dla osadnictwa neolitycznego rejonach wschodniej Słowacji. Aktualnie najważniejszym elementem programu są badania wykopaliskowe na stanowisku wczesnoneolitycznym Moravany (okres Michalovce, wsch. Słowacja). Jest to stosunkowo duża osada z ok. połowy VI tysiąclecia BC, związana z kulturą wschodniej ceramiki linearnej.
  • Drugi etap neolityzacji ziem polskich. Od kilku lat realizowany jest program wieloaspektowych badań i studiów nad neolityzacją Europy środkowej, ze szczególnym uwzględnieniem drugiego jej etapu, w V i IV tys. BC (którego odzwierciedleniem, w sferze kultury materialnej, jest m.in. kultura pucharów lejkowatych). W ramach realizacji tego programu prowadzone są, od ponad 10 lat, prace wykopaliskowe na terenie środkowej Małopolski. Mają one za zadanie rozpoznanie osadnictwa kultury pucharów lejkowatych (ok. 4000-3500 cal BC) w strefie „pozalessowej". Swego rodzaju podsumowaniem dotychczasowych studiów nad omawianą problematyką jest ww. monografia, pt. „Drugi etap neolityzacji ziem polskich".
  • Opracowanie materiałów mezolitycznych i neolitycznych z zachodniomałopolskich stanowisk „autostradowych" Podłęże 17, Podłęże 22, Stanisławice 9 i Stanisławice 10.

Najważniejsze publikacje

  • Osadnictwo kultury pucharów lejkowatych we wschodniej części Niecki Nidziańskiej. ss.159. Kraków 1993: Instytut Archeologii UJ.
  • Ceramika kultury pucharów lejkowatych ze stanowiska 1 w Kawczycach. ss. 215, 23 tabl., Kraków 1996: Instytut Archeologii UJ.
  • Regional settlement patterns of the Early Phases of the Eastern Linear Pottery Culture in the Eastern Slovakian Lowland. [w:] J. K. Kozłowski (red.), The Early Linear Pottery Culture in Eastern Slovakia: 15-43. Kraków 1997: Polska Akademia Umiejętności.
  • Kaczanowska M., J. K. Kozłowski, M. Nowak. Conclusions. [w:] J. K. Kozłowski (red.), The Early Linear Pottery Culture in Eastern Slovakia: 267-275. Kraków 1997: Polska Akademia Umiejętności. [wspólnie z]
  • Drugi etap neolityzacji ziem polskich w świetle danych archeologicznych i palinologicznych. [w:] K. Wasylikowa (red.), Rośliny w dawnej gospodarce człowieka. Warsztaty archeobotaniczne '97. Polish Botanical Studies. Guidebook series 23: 39-77. Kraków 1999: Instytut Botaniki PAN im. W. Szafera.
  • Osadnicze i socjo-polityczne modele południowo-wschodniej grupy kultury pucharów lejkowatych. [w:] J. K. Kozłowski, E. Neustupný (red.), Archeologia przestrzeni. Metody i wyniki badań struktur osadniczych w dorzeczach górnej Łaby i Wisły: 127-153. Kraków 2001: Polska Akademia Umiejętności, Akademie Ved České Republiky.
  • The second phase of Neolithization in east-central Europe, Antiquity 75(289; 2001): 582-592.
  • A settlement of the Early Eastern Linear Pottery culture at Moravany (Eastern Slovakia) within the context of the neolithization of the Upper Tisza Basin. [w:] E. Jerem, P. Raczky (red.) Morgenrot der Kulturen. Frühe Etappen der Menschheitsgeschichte in Mittel- und Südosteuropa: 127-143. Budapest 2003: Archaeolingua.
  • Kozłowski J. K., M. Nowak (red.). Mesolithic / Neolithic Interactions in the Balkans and in the Middle Danube Basin. Oxford 2007: Archaeopress (BAR International Series 1726).
  • Transformations in East-Central Europe from 6000 to 3000 BC: local vs. foreign patterns, Documenta Praehistorica 33 (2006): 143-158.
  • Middle and Late Holocene hunter-gatherers in East Central Europe: changing paradigms of the ‘non-Neolithic' way of life, Documenta Praehistorica 34: 2007, s. 89-103.
  • Kozłowski J. K., M. Nowak (red.), Mesolithic/Neolithic Interactions in the Balkans and in the Middle Danube Basin. British Archaeological Reports Int. Series 1726. Oxford 2007: Archaeopress.
  • Drugi etap neolityzacji ziem polskich. ss. 717, ryc. 114. Kraków 2009: Instytut Archeologii UJ.
  • Hunter-Gatherers and early ceramics in Poland, [w:] P. Jordan, M. Zvelebil (red.), Ceramics Before Farming: The Dispersal of Pottery Among Prehistoric Eurasian Hunter-Gatherers: 324-352. University College London Institute of Archaeology Publications, Left Coast Press 2009.
  • Nowak M. et al., Early Neolithic in the Upper Tisza Basin: new data from Moravany, Eastern Slovakia, Eurasian Prehistory 7 (2010): 159-219.
  • Kozłowski J. K., M. Nowak. From Körös/Criş to the early Eastern Linear Complex: multidirectional transitions in the north-eastern fringe of the Carpathian Basin. [w:] J. K. Kozłowski, P. Raczky (red.), Neolithization of the Carpathian Basin: Northernmost Distribution of the Starčevo/Körös Culture: 65-90. Kraków-Budapest 2010: Polish Academy of Arts and Sciences, Institute of Archaeological Sciences of the Eötvös Loránd University.