Dr hab. Jarosław Źrałka

| e-mail: j.zralka@uj.edu.pl

Adiunkt w Zakładzie Archeologii Nowego Świata. Specjalizuje się w archeologii i sztuce Mezoameryki ze szczególnym naciskiem na kulturę Majów. W 2000 roku obronił pracę magisterską pt: Ikonografia przedstawień władców Majów na wczesnoklasycznych stelach z Tikal i Uaxactun, Gwatemala. W 2005 roku obronił doktorat zatytułowany Terminal Classic Occupation in the Maya Sites Located in the Area of Triangulo Park and the Problem of their Collapse ("Osadnictwo ze schyłkowego okresu klasycznego w ośrodkach Majów zlokalizowanych na obszarze Parku Triangulo i problem ich upadku"). W 2006 r. praca została nagrodzona przez Prezesa Rady Ministrów w kategorii wyróżniających się rozpraw doktorskich. W roku 2008 doktorat został opublikowany w formie książki przez Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. W roku 2015 uzyskał stopień naukowy doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie archeologii. Od roku 2006 kieruje (wraz z Wiesławem Koszkulem) badaniami archeologicznymi na stanowisku kultury Majów Nakum położonym w północno-wschodniej Gwatemali. Dr Jarosław Źrałka jest jednym z pomysłodawców i organizatorów Cracow Maya Conference (corocznej konferencji poświęconej kulturze Majów i organizowanej w Krakowie).

 

Zainteresowania naukowe

  •     sztuka i archeologia Mezoameryki,
  •     narodziny kultury Majów i problem zaludnienia południowych nizin Majów w okresie środkowym preklasycznym (1000-300 p.n.e.),           
  •     upadek klasycznej cywilizacji Majów,
  •     struktura osadnictwa i paleodemografia na nizinach Majów,
  •     studia nad ikonografią kultur Mezoameryki ze szczególnym uwzględnieniem kultury Majów,
  •     graffiti w kulturze Majów i innych kulturach starożytnego świata,
  •     przemiany kulturowe w późnym okresie archaicznym i okresie leśnym na terenie Wschodniego Obszaru Leśnego Ameryki Północnej.

Badania

Uczestnik badań archeologicznych prowadzonych w Gwatemali w ramach Proyecto Arqueológico Aguateca na stanowisku kultury Majów w Aguatece (rok 1999, projekt prowadzony przez Uniwersytet Yale) oraz Proyecto Triángulo na stanowiskach Nakum, Yaxha i Naranjito (1999-2003)(patrz: »Projekt Triángulo). W latach 1999 i 2002 wraz z archeologiem gwatemalskim Bernardem Hermesem i Justyną Olko z Uniwersytetu Warszawskiego, udokumentował w Nakum ponad 100 przedstawień graffiti, którymi Majowie pokrywali ściany świątyń i pałaców (patrz: »Graffiti z Nakum). W okresie od 2001 do 2003 r. dzięki oficjalnej zgodzie Instytutu Antropologii i Historii Gwatemali (IDAEH) oraz kierownictwa Proyecto Triángulo przeprowadził wraz z Justyną Olko samodzielne badania nad peryferiami i strukturą osadniczą stanowiska Nakum. W marcu 2003 roku dokonał wstępnego rozpoznania nie badanego dotychczas stanowiska El Sombrero. W marcu i kwietniu 2004 uczestniczył w badaniach prowadzonych w centralnej części stanowiska Nakum w północnej Gwatemali. Od roku 2006 kieruje wraz z mgr. Wiesławem Koszkulem badaniami Projektu Archeologicznego Nakum na stanowisku kultury Majów Nakum położonym w północno-wschodniej Gwatemali. Badania były lub wciąż są finansowane przez granty Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Narodowego Centrum Nauki, National Geographic (Global Exploration Fund – Northern Europe), Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej, Uniwersytet Jagielloński oraz Amerykańską Foundation for the Advancement of Mesoamerican Studies Inc. (FAMSI). Przyniosły one wiele spektakularnych odkryć, które znacznie poszerzają naszą wiedzę na temat starożytnej kultury Majów (patrz: »Projekt Archeologiczny NAKUM). Od niedawna badania krakowskich archeologów zostały również rozszerzone na leżące na południe od Nakum stanowisko Poza Maya.
Od kilku lat zainteresowania badawcze J. Źrałki koncentrują się również na obszarze zamieszkiwanym przez Majów Ixil (Departament El Quiche w Gwatemali).

Członkostwo w organizacjach, stypendia, afiliacja

Dwukrotny (lata: 2002/2003 i 2003/2004) stypendysta Fundacji SYLFF (Sasakawa Young Leaders Fellowship Fund, Tokyo Foundation) w University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology w Filadelfii. Stypendysta Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej (FNP) w latach 2004-2005 (stypendia krajowe dla młodych naukowców) oraz w okresie 2009-2010 (Program Kolumb: staż w University of Pennsylvania Museum) i 2011-2012 (Program Exterius na badania w Nakum). Był też beneficjentem Funduszu im. Adama Krzyżanowskiego UJ. W latach 2010-2011 był nagrodzony stypendium Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w kategorii wybitny młody naukowiec. Członek Society for American Archaeology, Polskiego Towarzystwa Studiów Latynoamerykanistycznych (PTSL), Polsko-Amerykańskiego Towarzystwa Etnograficznego w Atlantic City oraz European Association of Mayanists (WAYEB) z siedzibą w Brukselii (obecnie pełni funkcję wice-przewodniczącego Stowarzyszenia). Redaktor czasopisma Contributions in New World Archaeology.


Najważniejsze wykłady prowadzone w Instytucie Archeologii UJ

•    Archeologia Nowego Świata
•    Archeologia Mezoameryki
•    Archeologia i sztuka Majów
•    Olmekowie i preklasyczna Mezoameryka
•    Cywilizacje Ameryki Środkowej i Południowej
•    Religie Mezoameryki

 

Wybrane publikacje