| |
Zakład Archeologii Epoki Żelaza
Kierownik
Prof. dr hab. Piotr Kaczanowski  | »info
Pracownicy naukowi
Prof. dr hab. Renata Madyda-Legutko | »info
Dr Judyta Rodzińska-Nowak | »info
Mgr Michał Grygiel | »info
Pracownicy naukowo-techniczni
Dr Marcin Biborski | »info
Mgr Joanna Zagórska-Telega | »info
Doktoranci
stypendyści:
Mgr Marzena Przybyła
pozostali:
Mgr Grzegorz Kieferling
Mgr Urszula Margos
Mgr Jerzy Okoński
Mgr Magdalena Pawłowska
Mgr Andrzej Przychodni
Mgr Justyna Rodak
Mgr Marcin Stąporek
Mgr Tomasz Wichman
Mgr Anna Lasota
Mgr Agnieszka Małysa
|
|
 Przedmiotem studiów zespołu Zakładu Archeologii Epoki Żelaza IA UJ jest rozległa i zróżnicowana problematyka młodszego okresu przedrzymskiego, okresu wpływów rzymskich oraz okresu wędrówek ludów na terenie europejskiego Barbaricum. Aktywność badawcza zespołu koncentruje się na kilku głównych blokach tematycznych.
Pierwszy, bardzo istotny blok zagadnień stanowi problematyka kultury przeworskiej. W jego zakres wchodzi przede wszystkim analiza przemian osadniczych i gospodarczych na obszarach objętych zasięgiem wspomnianej jednostki kulturowej (wykopaliska w »Jakuszowicach i »Zagórzycach, gm. Kazimierza Wielka, woj. świętokrzyskie oraz w Kryspinowie, gm. Liszki, woj. małopolskie). Ponadto prowadzone są drobiazgowe studia nad chronologią różnych kategorii źródeł archeologicznych, które należy wiązać z kulturą przeworską, oraz nad ich zróżnicowaniem terytorialnym. W ostatnim czasie szczególnie wiele uwagi poświęcono zagadnieniom datowania i zróżnicowania regionalnego wytwórczości garncarskiej i metalurgicznej ludności wspomnianej kultury. W obrębie omawianego bloku mieszczą się także studia nad schyłkiem osadnictwa celtyckiego w zachodniej Małopolsce (wykopaliska w Kryspinowie, gm. Liszki, woj. małopolskie oraz w Zagórzycach, gm. Kazimierza Wielka, woj. świętokrzyskie), a także kwestie związane z pobytem na ziemiach polskich grup ludności kultury jastorfskiej.
Odrębny krąg zainteresowań badawczych zespołu stanowi sytuacja kulturowa na terenie polskich Karpat w młodszym okresie przedrzymskim, w okresie rzymskim oraz w okresie wędrówek ludów (badania wykopaliskowe w »Pakoszówce, gm. Sanok, woj. podkarpackie oraz opracowanie materiałów zabytkowych z osad w Podegrodziu, Rytrze, Moszczenicy Wyżnej, Piwnicznej, woj. małopolskie i Żywcu-Grojcu, woj. śląskie). Syntetyczne ujęcie tej złożonej problematyki zawiera książka dr hab. Renaty Madydy-Legutko, prof. UJ, pt. "Zróżnicowanie kulturowe polskiej strefy beskidzkiej w okresie lateńskim i rzymskim" (Kraków 1996).
W 2004 roku zakład rozpoczął badania wykopaliskowe na cmentarzysku ludności kultury przeworskiej w Prusieku, w powiecie sanockim.
Przedmiotem badań Zakładu Archeologii Epoki Żelaza IA UJ są nie tylko materiały zabytkowe pochodzące z obszarów objętych zasięgiem kultury przeworskiej lub z terenów podlegających jej oddziaływaniom. Między innymi podejmowana jest także problematyka kultury wielbarskiej, zwłaszcza zagadnienia związane z jej chronologią oraz z przemianami w zakresie obrządku pogrzebowego (np. opracowanie materiałów z cmentarzysk w Żalęcinie, woj. zachodniopomorskie i w Lędyczku, woj. wielkopolskie). Ostatnio zainicjowano także program opracowania serii zabytków pochodzących z terenu zachodniobałtyjskiego kręgu kulturowego, znajdujących się w zbiorach naszego Instytutu.
Istotne miejsce w pracach zespołu zajmują studia nad poszczególnymi kategoriami źródeł archeologicznych, których wyniki stanowią podstawę dalszych, drobiazgowych rozważań nad chronologią i zróżnicowaniem kulturowym całego Barbaricum. Chodzi tu przykładowo o studia nad metalowymi częściami pasa oraz nad uzbrojeniem, dla których podstawowe znaczenie mają prace autorstwa dr hab. Renaty Madydy-Legutko, prof. UJ, prof. dr hab. Piotra Kaczanowskiego i mgr Marcina Biborskiego (patrz bibliografie w załączeniu).
Kolejny, bardzo istotny blok tematyczny realizowany przez zespół Zakładu Epoki Żelaza IA UJ, stanowią zagadnienia związane z kontaktami interkulturowymi, a zwłaszcza z kontaktami ludów barbarzyńskiej Europy z Imperium Romanum. W zakres wspomnianego bloku wchodzą studia nad napływem importów rzymskich oraz nad ich poszczególnymi kategoriami, takimi jak elementy uzbrojenia, fibule, metalowe części pasa, ceramika terra sigillata oraz numizmaty. Na uwagę zasługują zwłaszcza prowadzone w Zakładzie Archeologii Epoki Żelaza IA UJ pionierskie prace nad możliwościami identyfikacji niektórych kategorii importów, wykorzystujące w tym celu wyniki specjalistycznych analiz mineralogicznych i metaloznawczych. Do szczególnych osiągnięć Zakładu zaliczyć należy opracowanie tomu (Tom M-34-Kraków) wydanego w roku 2000 w ramach międzynarodowej serii wydawniczej Tabula Imperii Romani (TIR), o ustalonej, bardzo wysokiej renomie. Tom ten obejmuje kompletną ewidencję importów rzymskich z ziem polskich, a także z terenu części Słowacji, Węgier, Rumunii, Ukrainy i Białorusi. Opracowanie to zostało wyróżnione nagrodą zespołową Ministra Edukacji Narodowej i Sportu. Zespół Zakładu Archeologii Epoki Żelaza IA UJ uczestniczył też w opracowaniu Barrington Atlas of the Greek and Roman World (arkusz 12), wydanego przez Princeton University Press w USA (2000).
W ostatnim czasie prace zespołu obejmują również szeroko pojętą problematykę obrzędowości funeralnej ludności kultury przeworskiej w okresie rzymskim i wczesnej fazie okresu wędrówek ludów. Studia te prowadzone są przede wszystkim w oparciu o materiały zabytkowe pochodzące z cmentarzysk zlokalizowanych w obrębie skupienia osadniczego w dorzeczu Liswarty, ze szczególnym uwzględnieniem nekropoli w »Opatowie i w Mokrej, woj. śląskie. Istotnym aspektem tych prac jest wykorzystanie, możliwie w najszerszym zakresie, wyników specjalistycznych analiz przyrodniczych - antropologicznych, paleobotanicznych i archeozoologicznych.
Zespół Zakładu utrzymuje ożywione kontakty z wszystkimi ważnymi ośrodkami archeologicznymi w Polsce i w Europie, ze szczególnym uwzględnieniem Słowacji, Czech, Niemiec oraz Danii. Pełni także ważną rolę w procesie integracji środowiska badaczy zajmujących się okresem rzymskim poprzez organizowanie międzynarodowych konferencji naukowych. Wymienić tu należy zorganizowaną wiosną roku 1998 w Krakowie-Przegorzałach konferencję pt. "Die Kulturzone im europäischen Barbaricum" oraz krakowskie spotkanie w listopadzie roku 2001 pt. "Archeologia o początkach Słowian", które wywołało ożywioną dyskusję wśród archeologów i historyków oraz znalazło szeroki oddźwięk w mediach. Podobne znaczenie dla integracji młodych badaczy okresu rzymskiego mają także odbywające się cyklicznie seminaria doktorskie.
Z Zakładem Archeologii Epoki Żelaza związana jest znakomicie wyposażona w nowoczesną aparaturę badawczą Pracownia Konserwacji Zabytków i Archeometalurgii. Prowadzone w niej prace badawcze dotyczą nowych metod konserwacji zabytków archeologicznych, a także obejmują różnorodne analizy laboratoryjne, między innymi badania metalograficzne oraz nieniszczące analizy chemiczne. Wyposażenie pracowni umożliwia prowadzenie przez Zakład, wspomnianych wyżej, pionierskich badań nad identyfikacją importów rzymskich, a także rozszerzenie oferty dydaktycznej o zajęcia z konserwacji zbytków archeologicznych.
Zespół Zakładu realizował w ostatnich latach projekty badawcze finansowane ze środków KBN. Pierwszy z nich poświecony był badaniom wykopaliskowym na wielokulturowym stanowisku w Jakuszowicach, stan. 2, gm. Kazimierza Wielka, woj. świętokrzyskie. (w latach 1995-1998), drugi metodom identyfikacji mieczy rzymskich na obszarze Europy barbarzyńskiej (w latach 1999-2000), natomiast trzeci program badawczy obejmował studia nad materiałami zabytkowymi pochodzącymi z cmentarzyska kultury przeworskiej w Opatowie, stan. 1, gm. loco, woj. śląskie (w latach 1998-2001).
Obecnie realizowany jest grant mający na celu opracowanie skarbu monet rzymskich z Nietuliska Małego, gm. Kunów, woj. świętokrzyskie oraz kolejny, drugi już projekt badawczy zmierzający do opublikowania kompleksowej monografii cmentarzyska kultury przeworskiej w Opatowie.
|
